80 năm – Một hành trình lịch sử Tem Bưu chính Việt Nam

Có những dấu mốc lịch sử được lưu lại trong những trang sách, những công trình hay tượng đài. Nhưng cũng có những dấu mốc được gìn giữ từ những vật phẩm nhỏ bé, bình dị. Con tem bưu chính là một trong những vật phẩm như thế.

Ngày 02/9/1946, bộ tem bưu chính đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà được phát hành. Đây là bộ tem mang ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử Bưu chính Cách mạng Việt Nam, mở đầu cho một hành trình mà trong suốt tám thập kỷ qua, những con tem đã trở thành những “trang sử thu nhỏ”, ghi lại hình ảnh đất nước, con người và những dấu mốc quan trọng của dân tộc.

Bộ tem "Kỷ niệm lần thứ nhất Cách mạng Tháng Tám (19/8/1945)

Dấu mốc của một nền bưu chính độc lập

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Ngày 02/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam mới, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc.

Trong những ngày đầu xây dựng chính quyền cách mạng, đất nước phải đối mặt với muôn vàn khó khăn. Bộ máy nhà nước còn non trẻ, cơ sở vật chất thiếu thốn, nền kinh tế gặp nhiều thử thách. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng hệ thống thông tin liên lạc phục vụ hoạt động của chính quyền và nhu cầu của nhân dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Bưu chính là một bộ phận thiết yếu của hệ thống thông tin liên lạc quốc gia. Những lá thư, công văn, tài liệu cần được chuyển đi; thông tin cần được kết nối giữa các địa phương; hoạt động của bộ máy nhà nước cần được bảo đảm thông suốt. Cùng với quá trình xây dựng hệ thống bưu chính của một quốc gia độc lập, việc phát hành những con tem mang hình ảnh và dấu ấn của Nhà nước Việt Nam mới cũng trở thành một yêu cầu cấp thiết.

Ngày 27/8/1946, Chủ tịch Chính phủ ký Sắc lệnh số 172/SL, cho phép Nha Bưu điện Việt Nam in và phát hành bộ tem bưu chính đầu tiên. Chỉ ít ngày sau, vào ngày 02/9/1946, đúng dịp kỷ niệm một năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh, bộ tem chính thức được phát hành. Đây không chỉ là một sự kiện của ngành Bưu chính, đó còn là một dấu mốc thể hiện tinh thần tự chủ của một quốc gia vừa giành được độc lập.

Bộ tem đầu tiên – Hình ảnh của một Việt Nam độc lập

Bộ tem mang tên “Kỷ niệm lần thứ nhất Cách mạng Tháng Tám (19/8/1945) và ngày thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (02/9/1945)”, gồm 5 mẫu tem được in thay màu đổi giá, thể hiện chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh do hoạ sỹ Nguyễn Sáng thiết kế. in ốp-sét một màu tại nhà in Việt Nam Ấn thư cục. Giá mặt các mẫu tem lần lượt là 1 hào, 3 hào, 9 hào; mẫu tem số 4 và số 5 là tem phụ thu cứu quốc có giá mặt là 4 hào+6 hào và 6 hào+9 hào.

Chỉ với khuôn khổ 26x41 (mm), nhưng hội tụ nhiều giá trị. Đó là giá trị của một sản phẩm bưu chính, là giá trị của nghệ thuật đồ họa, là giá trị của một tư liệu lịch sử. Và trên hết, đó là dấu ấn của một quốc gia độc lập.

Từ một con tem nhỏ đến những câu chuyện lớn

Con tem bưu chính ngoài chức năng là phương tiện phục vụ hoạt động bưu chính, nó còn mang một chức năng rộng lớn hơn, nó truyền tải thông tin, hình ảnh, giới thiệu đất nước, kết nối con người, giới thiệu văn hó, lịch sử và lưu giữ ký ức.

Ngày nay, những bì thư thực gửi mang bộ tem năm 1946 trở thành những tư liệu có giá trị, giúp người nghiên cứu hình dung rõ hơn về đời sống bưu chính trong những năm đầu của nước Việt Nam độc lập.

Đó chính là điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của tem. Một vật phẩm rất nhỏ nhưng có khả năng mở ra một câu chuyện lịch sử rất lớn.

Tem bưu chính – Những trang sử thu nhỏ

Từ bộ tem đầu tiên năm 1946, tem Bưu chính Cách mạng Việt Nam đã trải qua một hành trình dài cùng lịch sử dân tộc. Qua những năm tháng kháng chiến; Qua những giai đoạn đất nước còn chia cắt; Ngày thống nhất đất nước; Thời kỳ đổi mới; Và trong quá trình hội nhập quốc tế. Mỗi giai đoạn của đất nước đều để lại dấu ấn trên tem. Những sự kiện lịch sử, những danh nhân, anh hùng dân tộc được giới thiệu, những di sản văn hóa, danh lam thắng cảnh, những thành tựu khoa học, kinh tế, xã hội đều được ghi lại qua những cn tem bưu chính. Bởi vậy, nhìn lại lịch sử tem Bưu chính Việt Nam cũng là nhìn lại một phần lịch sử đất nước.

Mỗi bộ tem là một lát cắt của thời đại. Mỗi mẫu tem là một câu chuyện. Mỗi con tem là một dấu thời gian. Và khi những con tem được đặt cạnh nhau, chúng tạo nên một bức tranh phong phú về Việt Nam qua nhiều thế hệ.

Nghệ thuật trên những khuôn hình nhỏ bé

Một trong những giá trị đặc biệt của tem bưu chính là nghệ thuật. Không gian của một con tem rất nhỏ, nhưng người họa sĩ phải truyền tải vào đó một hình ảnh rõ ràng, đẹp, cô đọng và có khả năng nhận diện cao. Đó là một loại hình nghệ thuật đặc biệt. Nghệ thuật của sự cô đọng. Nghệ thuật của những đường nét. Nghệ thuật của màu sắc. Nghệ thuật của biểu tượng. Và nghệ thuật của kể chuyện.

Với bộ tem năm 1946, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh được lựa chọn làm hình ảnh trung tâm. Qua đó, con tem không chỉ thực hiện chức năng bưu chính mà còn trở thành một phương tiện giới thiệu hình ảnh của Nhà nước Việt Nam mới. Họa sĩ Nguyễn Sáng đã góp phần đặt nền móng cho một ngôn ngữ nghệ thuật đặc biệt của tem bưu chính Việt Nam.

Từ đó, qua nhiều thế hệ, đội ngũ họa sĩ thiết kế tem đã tiếp tục sáng tạo nên những tác phẩm vừa mang giá trị nghệ thuật, vừa chứa đựng thông điệp lịch sử và văn hóa. Tem vì thế trở thành một loại hình mỹ thuật đặc biệt. Một tác phẩm nghệ thuật có thể đến với rất nhiều người.

80 năm – Một hành trình được tiếp nối

Năm 2026 đánh dấu 80 năm kể từ ngày bộ tem bưu chính đầu tiên của Việt Nam được phát hành. Tám mươi năm là một chặng đường dài. Đó là chặng đường của nhiều thế hệ. Thế hệ những người đặt nền móng cho tem Bưu chính Cách mạng Việt Nam. Thế hệ những người tiếp tục sáng tạo trong những năm kháng chiến. Thế hệ những người đưa tem bước vào thời kỳ đất nước thống nhất. Và những thế hệ hôm nay đang tiếp tục làm mới tem trong một môi trường truyền thông và công nghệ đã thay đổi sâu sắc.

Trong tám thập kỷ ấy, công nghệ in đã thay đổi. Phương pháp thiết kế đã thay đổi. Thị hiếu của công chúng đã thay đổi. Phương thức giao tiếp của xã hội cũng thay đổi. Từ những lá thư giấy truyền thống đến thư điện tử, tin nhắn và các phương tiện truyền thông số, cách con người kết nối với nhau ngày càng đa dạng. Nhưng giá trị văn hóa của con tem vẫn còn đó. Bởi con tem không chỉ là phương tiện thanh toán cước phí. Nó còn là sản phẩm văn hóa, nghệ thuật, là tư liệu lịch sử, và hơn hết, nó là kỷ vật, là đối tượng sưu tập. Và là một phương tiện quảng bá hình ảnh quốc gia. Trong một thế giới ngày càng số hóa, những vật phẩm có thể cầm trên tay, lưu giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ càng mang một giá trị riêng.

Từ quá khứ đến tương lai

Kỷ niệm 80 năm bộ tem đầu tiên không chỉ là dịp để nhìn lại quá khứ. Đó còn là dịp để suy nghĩ về tương lai của tem Bưu chính Việt Nam.

Nếu năm 1946, những con tem đầu tiên mang hình ảnh Việt Nam đến với người dân thông qua những lá thư, thì ngày nay, tem có thể tiếp tục thực hiện sứ mệnh ấy bằng nhiều phương thức mới. Tem có thể kết hợp với công nghệ, có thể gắn với các sản phẩm văn hóa, có thể trở thành quà tặng, có thể trở thành sản phẩm lưu niệm, giáo dục lịch sử qua tem, tem góp phần quảng bá di sản. Và tem có thể trở thành một “đại sứ văn hóa” đưa hình ảnh Việt Nam đến với bạn bè quốc tế. Điều quan trọng là dù hình thức có đổi thay, nhưng giá trị cốt lõi vẫn cần được giữ gìn. Thông qua tem có thể kể câu chuyện Việt Nam, một Việt Nam giàu truyền thống, một Việt Nam có lịch sử lâu dài, giàu bản sắc văn hóa, một Việt Nam đang đổi mới và hội nhập, một Việt Nam hướng tới tương lai nhưng luôn trân trọng những giá trị đã làm nên mình.

80 năm – Nhìn lại để tiếp bước

Từ bộ tem đầu tiên năm 1946 đến những bộ tem của hôm nay là một hành trình đáng tự hào. Trong hành trình ấy là những con người đã dành tâm huyết cho từng mẫu tem. Là những họa sĩ miệt mài tìm kiếm cách thể hiện tốt nhất những câu chuyện của đất nước. Có những cán bộ bưu chính ngày ngày đưa tem vào đời sống. Có những người thợ in biến bản thiết kế thành những sản phẩm cụ thể. Có những nhà sưu tập âm thầm gìn giữ những con tem qua nhiều thập kỷ. Có những nhà nghiên cứu tìm kiếm, xác minh và giải thích những câu chuyện phía sau mỗi mẫu tem. Và có đông đảo công chúng đã đón nhận tem như một phần của đời sống văn hóa. Mỗi thế hệ tiếp nhận một di sản và tiếp tục sáng tạo, trao lại cho thế hệ sau. Đó chính là cách một di sản được sống cùng thời gian.

Tám mươi năm trước, bộ tem đầu tiên mở ra một hành trình. Tám mươi năm sau, hành trình ấy vẫn tiếp tục. Nhìn lại bộ tem năm 1946, chúng ta không chỉ nhìn vào những con tem đã nhuốm màu thời gian. Chúng ta nhìn thấy một đất nước trong những ngày đầu độc lập. Chúng ta nhìn thấy khát vọng tự chủ. Chúng ta nhìn thấy sự nỗ lực của những người làm bưu chính và nghệ thuật. Chúng ta nhìn thấy bước khởi đầu của một dòng tem mang bản sắc Việt Nam. Và chúng ta nhìn thấy trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc gìn giữ và phát huy di sản ấy.

Tám mươi năm – một con tem.

Tám mươi năm – một hành trình.

Tám mươi năm – một dòng ký ức.

Tám mươi năm – một di sản.

Từ bộ tem nhỏ bé ra đời trong những ngày đầu của nước Việt Nam độc lập, tem Bưu chính Việt Nam đã đi qua tám thập kỷ cùng lịch sử dân tộc. Mỗi con tem là một câu chuyện, mỗi bộ tem là một dấu mốc, mỗi hình ảnh được lựa chọn là một thông điệp và mỗi con tem được gửi đi là một phần hình ảnh Việt Nam được trao gửi cùng thời gian.

Năm 1946, một hành trình đã bắt đầu. Năm 2026, chúng ta nhìn lại hành trình ấy bằng niềm trân trọng và tự hào, để từ những giá trị của quá khứ tiếp tục sáng tạo nên những giá trị mới; để tem bưu chính không chỉ lưu giữ lịch sử mà còn tiếp tục kể câu chuyện về đất nước, con người Việt Nam hôm nay, góp phần đưa hình ảnh Việt Nam đến với bạn bè quốc tế và các thế hệ mai sau.