Toàn văn bài phát biểu của Thứ trưởng Phạm Đức Long tại Lễ Tổng kết và Trao giải Cuộc thi Viết thư Quốc tế UPU lần thứ 55

Trước hết, cho phép tôi thay mặt Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, cũng như các đơn vị thường trực Ban Tổ chức Cuộc thi Viết thư Quốc tế UPU lần thứ 55, gửi tới quý vị đại biểu, các thầy cô giáo, các bậc phụ huynh và toàn thể các em học sinh lời chào mừng nồng nhiệt, lời chúc sức khỏe và lời cảm ơn chân thành vì đã tham dự Lễ Tổng kết và Trao giải Cuộc thi ngày hôm nay.

Cuộc thi Viết thư Quốc tế UPU đã trở thành một hoạt động thường niên quen thuộc, giàu ý nghĩa giáo dục và nhân văn đối với nhiều thế hệ học sinh Việt Nam trong suốt gần bốn thập kỷ qua. Từ một cuộc thi viết thư, UPU đã dần trở thành một hành trình nuôi dưỡng tâm hồn, khơi dậy trí tưởng tượng, lòng nhân ái và ý thức trách nhiệm của các em học sinh đối với cộng đồng và xã hội.

Lễ Tổng kết năm nay càng có ý nghĩa hơn khi được tổ chức trong không khí cả nước hướng tới những ngày kỷ niệm lớn của dân tộc, đặc biệt là kỷ niệm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu. Đây cũng là dịp để chúng ta thêm trân trọng những giá trị bền vững mà các thế hệ đi trước đã vun đắp, trong đó có giá trị của tình người, của sự sẻ chia và kết nối giữa con người với con người.

Kính thưa quý vị,

Chủ đề của Cuộc thi năm nay là:

“Hãy viết thư cho một người bạn, giải thích vì sao sự kết nối giữa người với người lại cần thiết trong thế giới số.”

Đây là một chủ đề rất hiện đại nhưng cũng rất sâu sắc và giàu tính nhân văn.

Năm nay, Cuộc thi cũng nhận được sự quan tâm đặc biệt khi Liên minh Bưu chính Thế giới (UPU) phối hợp cùng Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) để lan tỏa thông điệp của chủ đề. Các tổ chức quốc tế đều nhấn mạnh rằng: trong một thế giới ngày càng số hóa, kết nối xã hội không chỉ là nhu cầu cảm xúc mà còn là một phần quan trọng của sức khỏe, hạnh phúc và sự phát triển bền vững của con người.

Có thể nói, chủ đề năm nay phản ánh một chuyển dịch rất quan trọng của thời đại: từ “kết nối bằng công nghệ” sang “kết nối con người thông qua công nghệ”.

Chúng ta đang sống trong thời đại mà công nghệ số phát triển với tốc độ chưa từng có. Trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội, dữ liệu lớn, thực tế ảo… đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, làm việc, giao tiếp và kết nối với nhau. Chỉ bằng một chiếc điện thoại nhỏ bé, con người hôm nay có thể trò chuyện, chia sẻ và tiếp cận tri thức từ khắp nơi trên thế giới.

Các em học sinh hôm nay chính là thế hệ lớn lên trong bối cảnh đặc biệt ấy - thế hệ của công nghệ số, của AI, của những nền tảng kết nối toàn cầu. Các em nhanh nhạy hơn với công nghệ, sáng tạo hơn trong cách tiếp cận tri thức, tự tin hơn trong giao tiếp và hội nhập quốc tế. Điều đó khiến chúng tôi rất tin tưởng vào một thế hệ công dân số Việt Nam năng động, bản lĩnh và đầy khát vọng.

Nhưng chính trong một thế giới kết nối không giới hạn ấy, cuộc thi năm nay đã gợi ra một câu hỏi rất đáng suy ngẫm:

Liệu con người có đang thực sự gần nhau hơn?

Bởi đôi khi, chúng ta có thể kết nối với rất nhiều người qua màn hình, nhưng lại thiếu những cuộc trò chuyện thật sự.

Chúng ta có thể gửi đi hàng trăm tin nhắn trong một ngày, nhưng lại quên lắng nghe những người ở ngay bên cạnh mình.

Chúng ta có thể trò chuyện với công nghệ rất nhiều, nhưng đôi lúc lại ít dành thời gian để chia sẻ với cha mẹ, ông bà, bạn bè và những người thân yêu.

Điều khiến tôi xúc động nhất là những suy nghĩ ấy đã được thể hiện rất chân thành, rất sâu sắc qua hơn 1,3 triệu bài dự thi của các em học sinh trên mọi miền đất nước.

Các em đã không viết những bài văn khuôn mẫu.

Các em đang đối thoại với chính thời đại mà mình đang sống. Có em viết thư cho những nhà khoa học công nghệ.

Có em viết cho trợ lý ảo, cho robot, cho những nhân vật bước ra từ thế giới số.

Có em viết cho những người bạn tưởng tượng nhưng lại gửi gắm trong đó những suy tư rất thật về cuộc sống hôm nay.

Và điều rất đáng quý là qua mỗi bức thư, chúng ta đều cảm nhận được một thông điệp chung:

Công nghệ có thể giúp con người kết nối nhanh hơn, nhưng chỉ tình yêu thương, sự sẻ chia và lòng thấu hiểu mới giúp con người thực sự gần nhau hơn.

Tôi đặc biệt xúc động khi đọc bài đạt giải Nhất quốc gia năm nay của em Trần Chí Cường, học sinh lớp 9D, Trường THCS Bình Hàn, thành phố Hải Phòng.

Em đã hóa thân thành một chú robot để viết về khát vọng được kết nối như con người thực sự.

Trong bức thư ấy, có những câu khiến người lớn chúng ta phải lặng đi suy nghĩ:

“Cái ôm của một người máy không thể như cái ôm của cha mẹ.”

Hay lời nhắn nhủ rất nhân văn:

“Phía bên kia màn hình luôn có một con người thật đang chờ được thấu hiểu.”

Đó không chỉ là những câu văn hay.

Đó là những thông điệp rất sâu sắc về giá trị của tình thân, của sự hiện diện và của tình yêu thương giữa con người với con người trong thời đại số hôm nay.

Điều làm tôi ấn tượng là các em học sinh hôm nay không hề quay lưng với công nghệ.

Các em hiểu công nghệ, yêu công nghệ và chủ động làm chủ công nghệ.

Nhưng đồng thời, các em cũng hiểu rất rõ rằng: công nghệ sinh ra để

phục vụ con người, chứ không phải để con người trở nên cô đơn hơn hay xa cách nhau hơn.

AI có thể giúp con người xử lý công việc nhanh hơn, kết nối thuận tiện hơn, học tập hiệu quả hơn. Nhưng AI không thể thay thế được sự quan tâm chân thành, sự sẻ chia bằng cảm xúc thật hay những cái ôm của gia đình.

Và có lẽ, điều đáng quý nhất trong hơn 1,3 triệu bài dự thi năm nay không chỉ là sự sáng tạo, mà là việc các em vẫn giữ được khả năng đồng cảm, sự tử tế và lòng nhân ái trong một thế giới ngày càng số hóa.

Những suy nghĩ và góc nhìn của các em qua cuộc thi năm nay cũng là những gợi mở rất đáng trân trọng đối với các cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình xây dựng môi trường số an toàn hơn, nhân văn hơn và lấy con người làm trung tâm của chuyển đổi số.

Kính thưa quý vị,

Điều ý nghĩa nhất của Cuộc thi Viết thư UPU có lẽ không chỉ nằm ở những giải thưởng hay thành tích đạt được. Điều quý giá hơn là khả năng lan tỏa và duy trì một phong trào giàu tính nhân văn trong nhà trường, gia đình và xã hội; nơi những ý tưởng đẹp được chia sẻ, những câu chuyện đẹp được nhân lên và những suy nghĩ đẹp có thể truyền cảm hứng để thay đổi nhận thức, thay đổi hành động của cộng đồng.

Qua mỗi mùa thi, chúng ta càng thấy rõ rằng Cuộc thi Viết thư Quốc tế UPU không chỉ là một sân chơi rèn luyện kỹ năng viết.

Đây còn là nơi nuôi dưỡng cảm xúc, nhân cách và trách nhiệm xã hội cho thế hệ trẻ.

Mỗi bức thư là một cuộc trò chuyện của tâm hồn.

Mỗi lá thư là một nhịp cầu kết nối con người với con người.

Và phía sau mỗi con chữ là những ước mơ đẹp, những suy nghĩ đẹp và niềm tin đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam.

Tôi cũng rất vui mừng khi Cuộc thi năm nay tiếp tục nhận được sự hưởng ứng tích cực từ các địa phương, các nhà trường, các thầy cô giáo và các bậc phụ huynh. Nhiều nơi đã tổ chức các hoạt động ngoại khóa, các chương trình giao lưu, hướng dẫn viết thư rất sáng tạo và ý nghĩa, qua đó góp phần lan tỏa sâu rộng tinh thần của Cuộc thi.

Thay mặt Ban Tổ chức, tôi xin trân trọng cảm ơn Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội Nhà văn Việt Nam, Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam, Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng, các thành viên Ban Giám khảo, các địa phương, nhà trường, các thầy cô giáo, các bậc phụ huynh cùng tất cả các cơ quan, đơn vị đã đồng hành và góp phần làm nên thành công của Cuộc thi.

Các em học sinh thân mến,

Người lớn chúng tôi hôm nay rất tự hào về các em.