UPU công bố Báo cáo về hiện trạng Ngành Bưu chính toàn cầu năm 2026

Việt Nam tiếp tục duy trì cấp độ 8 trong thang 10 cấp độ phát triển bưu chính được đo lường theo Chỉ số tích hợp phát triển bưu chính (2IPD - Integrated Index for Postal Development) do UPU thực hiện hàng năm.

Tại Lễ kỷ niệm Ngày Bưu chính Thế giới (9/10/2016), Liên minh Bưu chính Thế giới (UPU) đã công bố Báo cáo về hiện trạng Ngành Bưu chính toàn cầu năm 2026 (the State of the Postal Sector 2026).

Báo cáo chỉ ra rằng, mặc dù mạng lưới bưu chính có khả năng mang lại cho người dân và các doanh nghiệp nhỏ cơ hội tiếp cận thương mại điện tử phổ cập với chi phí hợp lý, nhưng các chính sách thương mại thay đổi nhanh chóng đã làm gia tăng áp lực kinh tế và khiến mạng lưới trở nên mỏng hơn tại một số hành lang bưu chính.

Tổng Giám đốc UPU Masahiko Metoki phát biểu tại buổi lễ

Phát biểu tại buổi lễ, Tổng Giám đốc UPU Masahiko Metoki cho biết "Với thiết kế mang tính bao trùm, mạng lưới bưu chính là kênh thiết yếu để cung cấp các dịch vụ quan trọng cho mọi người, ở mọi nơi. Nếu được tạo điều kiện để đảm bảo sự bền vững về tài chính, mạng lưới này sẽ có tiềm năng vô hạn trong việc cung cấp dịch vụ, ngay cả ở những nơi xa xôi nhất trên thế giới. Chúng ta đã có đủ thông tin cần thiết để giải quyết các thách thức hiện tại, giờ đây, điều cần thiết là các nhà hoạch định chính sách phải hành động thông qua những chính sách linh hoạt và có sự phối hợp chặt chẽ".

Mặc dù các chỉ số đánh giá sức khỏe tổng thể của mạng lưới bưu chính cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong năm 2025, nhưng tốc độ phát triển vẫn chưa theo kịp những áp lực kinh tế mà ngành này đang phải đối mặt. Báo cáo chỉ ra rằng doanh thu bưu chính (đã điều chỉnh theo lạm phát) đã sụt giảm năm thứ ba liên tiếp, từ mức 606 tỷ USD năm 2021 xuống còn 563,4 tỷ USD năm 2024 (tính theo ngang giá sức mua - PPP). Mặc dù, các nhà khai thác dịch vụ bưu chính vẫn nắm giữ phần lớn thị phần trong mảng thư tín đang sụt giảm nhanh chóng, họ lại đang mất dần vị thế tại các thị trường đang tăng trưởng như mảng bưu kiện. Đồng thời, biên lợi nhuận ngày càng bị thu hẹp, trong khi các nhà khai thác bưu chính vẫn phải tuân thủ nghĩa vụ cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập, điều này hạn chế khả năng áp dụng các biện pháp cắt giảm chi phí truyền thống. Thêm vào đó, các chỉ số đánh giá khả năng chống chịu của ngành bưu chính đã sụt giảm tại 5 trong số 6 khu vực, cho thấy sự dễ bị tổn thương của ngành này trước các cú sốc kinh tế. Hai cú sốc liên quan đến chính sách là việc Mỹ hủy bỏ chế độ miễn thuế đối với các lô hàng giá trị thấp (de minimis) vào tháng 8/2025 và việc Liên minh Châu Âu (EU) áp dụng mức thuế 3 EUR cho mỗi bưu phẩm từ ngày 1/7/2026, đã gây tác động tiêu cực tức thì đến luồng bưu phẩm quốc tế liên quan đến thương mại điện tử. Trong bối cảnh các mắt xích trong ngành có sự liên kết chặt chẽ như hiện nay, bất kỳ thay đổi nào về chính sách thương mại tại một quốc gia hay khu vực đều tác động đến mọi nhà khai thác trên toàn cầu, gần như ngay lập tức. Kết quả báo cáo cho thấy quy mô trung bình của các tuyến bưu chính giữa các quốc gia đã bị thu hẹp 10%.

Cái giá của việc hoạch định chính sách thiếu sự phối hợp

Mặc dù đã có sẵn thông tin cần thiết để ứng phó với những thay đổi vĩ mô, ngành bưu chính vẫn thiếu một cách tiếp cận phối hợp để đưa ra các quyết định linh hoạt. Cách tiếp cận này cần sự tham gia không chỉ của các nhà khai thác bưu chính, cơ quan quản lý và các bộ ngành, mà còn của các cơ quan chính phủ liên quan khác phụ trách các lĩnh vực thương mại, kinh tế, đối ngoại... Một ước tính thận trọng trong báo cáo chỉ ra rằng tổng chi phí trực tiếp phát sinh trong giai đoạn 2026-2030 do sự chậm trễ trong việc đưa ra các quyết định chiến lược ở cấp độ mạng lưới lên tới 411 tỷ USD. Tác động chi phí này lan tỏa trên nhiều lĩnh vực và các bên liên quan. Gần một nửa gánh nặng chi phí này thuộc về các nhà khai thác bưu chính, trong khi phần còn lại được chia sẻ bởi các nền tảng thương mại điện tử, các bộ ngành và cơ quan quản lý, nhà cung cấp công nghệ cùng các đơn vị vận chuyển tư nhân.

Một giải pháp mang tính phối hợp đồng bộ

Là cơ quan liên chính phủ duy nhất về điều phối hoạt động bưu chính và tập hợp thông tin từ mạng lưới gồm 192 quốc gia, UPU có thể cung cấp cái nhìn toàn diện cần thiết để hỗ trợ việc ra quyết định linh hoạt về cải cách bưu chính, cơ chế thù lao, chính sách hải quan đồng bộ và nhiều vấn đề khác. UPU đang nghiên cứu cách thức tận dụng các nền tảng và năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ con người trong quá trình ra quyết định; đồng thời, tổ chức này đang triển khai thí điểm một giải pháp trên Nền tảng Dữ liệu Thống nhất (Unified Data Platform), một trung tâm dữ liệu tập trung, bảo mật, nơi tích hợp dữ liệu lớn (big data) về bưu chính, thương mại, logistics và hàng không từ luồng hoạt động của các quốc gia thành viên cũng như các dữ liệu về quy định pháp lý.

Những tín hiệu phát triển tích cực

Bên cạnh việc cung cấp bức tranh tổng thể về hoạt động bưu chính toàn cầu, báo cáo còn đánh giá mức độ phát triển bưu chính của từng quốc gia dựa trên bốn chỉ số: phạm vi tiếp cận, độ tin cậy, khả năng thích ứng và mức độ phù hợp, qua đó đưa ra bảng xếp hạng so sánh giữa 181 quốc gia được phân theo 10 cấp độ phát triển bưu chính (10-1). Điểm số trung vị về phát triển bưu chính đã tăng so với năm trước, trong đó Thụy Sĩ tiếp tục dẫn đầu bảng xếp hạng toàn cầu năm thứ 10 liên tiếp. Đức, Pháp, Nhật Bản, Áo, Úc và Thái Lan cũng đạt điểm số thuộc nhóm có mức độ phát triển bưu chính cao nhất theo chỉ số này (cấp độ 10 – cấp độ cao nhất). Trong khi đó, Ukraine, Trung Quốc, Oman, Costa Rica và Mauritius là những quốc gia dẫn đầu tại khu vực của mình. Báo cáo cũng ghi nhận Lithuania, Ai Cập và Cộng hòa Thống nhất Tanzania là những quốc gia được vinh danh là “Ngôi sao đang lên” với mức độ phát triển bưu chính tăng trưởng vượt trội so với cùng kỳ năm trước. Việt Nam tiếp tục duy trì cấp độ 8 trong thang 10 cấp độ phát triển bưu chính được đo lường theo Chỉ số tích hợp phát triển bưu chính (2IPD - Integrated Index for Postal Development) do UPU thực hiện hàng năm.