Tham luận của Chủ tịch Công đoàn Tổng công ty Bưu điện Việt Nam Trần Đức Thích tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam

Chủ đề: Công đoàn tham gia xây dựng lực lượng sản xuất mới, bảo đảm việc làm bền vững cho người lao động trong kỷ nguyên số

Kính thưa Đoàn Chủ tịch Đại hội!

Kính thưa các đồng chí đại biểu!

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ với sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và kinh tế số, lực lượng lao động Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội lớn lẫn áp lực chuyển đổi sâu sắc. Nhiều ngành nghề truyền thống có nguy cơ bị thay thế; yêu cầu về kỹ năng nghề nghiệp, năng lực số và khả năng thích ứng của người lao động ngày càng cao.

Trước tình hình đó, nhiệm vụ của tổ chức công đoàn sẽ không chỉ còn thực hiện vai trò chăm lo phúc lợi truyền thống mà còn cần chủ động tham gia xây dựng lực lượng sản xuất mới có trình độ công nghệ, kỹ năng số, tư duy đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng với nền kinh tế số. Đây là yêu cầu tất yếu để bảo đảm việc làm bền vững cho người lao động trong tương lai.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long và đồng chí Trần Đức Thích, Chủ tịch Công đoàn Tổng công ty Bưu điện Việt Nam tại gian hàng của Công đoàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Với vai trò là tổ chức công đoàn ngành tập hợp đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và thông tin truyền thông, Công đoàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhận thức rõ: Nếu người lao động không được nâng cao kỹ năng đủ nhanh, họ sẽ tụt lại phía sau ngay trên chính thị trường lao động của mình.

Hiện nay, AI không còn là xu hướng xa vời. AI đang ngày càng trực tiếp tham gia sâu hơn vào quản trị doanh nghiệp, chăm sóc khách hàng, sản xuất nội dung, lập trình, phân tích dữ liệu, tự động hóa quy trình và cả hoạt động hành chính văn phòng. Chuyển đổi số không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mọi cơ quan, doanh nghiệp và người lao động trong lao động hàng ngày và quá trình phát triển bền vững trong tương lai. Điều đó đặt ra yêu cầu rất lớn đối với tổ chức công đoàn trong việc đồng hành cùng người lao động chuyển đổi kỹ năng nghề nghiệp, nâng cao năng lực số và thích ứng với mô hình lao động mới.

Từ thực tiễn hoạt động, chúng tôi đề xuất các đoàn đại biểu tham dự đại hội cần quan tâm thảo luận kỹ một số nội dung sau:

Thứ nhất, Công đoàn phải đi đầu trong nâng cao kỹ năng số cho NLĐ

Đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng số, kỹ năng AI và khả năng thích ứng với kinh tế số cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của tổ chức công đoàn trong giai đoạn tới. Công đoàn cần phối hợp với chính quyền, người sử dụng lao động, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp công nghệ để phổ cập kỹ năng số cơ bản, kỹ năng làm việc trên nền tảng số, an toàn thông tin và tư duy đổi mới sáng tạo cho đoàn viên – NLĐ;

Trong tương lai, sự khác biệt lớn nhất giữa người lao động không còn nằm ở sức lao động tay chân mà ở khả năng làm chủ công nghệ và thích ứng với môi trường làm việc số. Vì vậy, công đoàn cần chuyển mạnh từ tư duy “hỗ trợ khó khăn” sang tư duy “đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh cho người lao động”, đồng thời phải là chỗ dựa và tạo điều kiện cho đoàn viên - NLĐ mạnh dạn chuyển đổi tư duy từ  e ngại đến làm chủ trong kỷ nguyên số.

Thứ hai, Công đoàn cần tham gia tích cực vào xây dựng hệ sinh thái học tập suốt đời cho đoàn viên  - NLĐ

Kỷ nguyên số khiến vòng đời kỹ năng nghề nghiệp rút ngắn rất nhanh. Do đó, công đoàn cần thúc đẩy hình thành văn hóa học tập thường xuyên; xây dựng các mô hình “Công đoàn học tập số”, “Đoàn viên số”, “Mỗi đoàn viên một kỹ năng công nghệ mới”; tận dụng mạnh mẽ các nền tảng đào tạo trực tuyến, thư viện số và mô hình học tập mở để NLĐ ở mọi vùng miền đều có cơ hội tiếp cận tri thức mới.

Đặc biệt, cần quan tâm tới nhóm lao động có nguy cơ bị thay thế bởi tự động hóa; hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và nâng cấp kỹ năng trước khi bị đào thải khỏi thị trường lao động.

Thứ ba, Công đoàn cần bảo vệ người lao động trước những tác động tiêu cực của AI và nền kinh tế số

Sự phát triển của AI và kinh tế nền tảng làm xuất hiện nhiều mô hình lao động mới như lao động trên nền tảng số, lao động tự do công nghệ, làm việc từ xa… Trong khi đó, nhiều người lao động chưa được bảo đảm đầy đủ về bảo hiểm xã hội, thu nhập ổn định, thời giờ làm việc và an toàn dữ liệu cá nhân. Do đó, công đoàn cần chủ động tham gia vào việc hoàn thiện chính sách pháp luật về lao động trong môi trường số; bảo vệ quyền lợi người lao động trước nguy cơ mất việc do tự động hóa; đồng thời thúc đẩy các chuẩn mực đạo đức và trách nhiệm xã hội trong ứng dụng AI. Phát triển công nghệ phải đi cùng với phát triển con người; AI phải là công cụ hỗ trợ nâng cao năng suất, hiệu quả lao động chứ không làm gia tăng bất bình đẳng.

Thứ tư, xây dựng đội ngũ cán bộ công đoàn thực sự am hiểu chuyển đổi số và công nghệ mới

Muốn đồng hành hiệu quả cùng người lao động trong thời đại số, trước hết cán bộ công đoàn phải thay đổi tư duy và phương thức hoạt động; không chỉ giỏi phong trào mà còn phải hiểu công nghệ, dữ liệu và tác động của AI tới việc làm và quan hệ lao động.

Công đoàn cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của mình; xây dựng hệ thống dữ liệu đoàn viên hiện đại; ứng dụng AI trong quản lý, tư vấn pháp luật, chăm sóc đoàn viên và truyền thông công đoàn. Một tổ chức công đoàn hiện đại phải là tổ chức gần người lao động hơn thông qua công nghệ, chứ không xa người lao động hơn vì thủ tục hành chính.

Kính thưa các đồng chí!

Song song với việc đồng hành cùng chuyên môn tham gia xây dựng lực lượng sản xuất mới, đảm bảo việc làm bền vững cho NLĐ, công đoàn cũng cần quan tâm, chăm lo bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên và NLĐ.

Nhận thức được điều đó, thời gian qua, Công đoàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam nói chung, công đoàn TCT Bưu điện Việt Nam nói riêng luôn xác định nhiệm vụ chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, người lao động là nhiệm vụ trung tâm, xuyên suốt mọi hoạt động công đoàn.

Trước hết, Công đoàn TCT - BĐVN đã chủ động tham gia xây dựng, giám sát thực hiện các cơ chế, chính sách liên quan trực tiếp đến người lao động; phối hợp với chuyên môn DN thực hiện nghiêm quy chế dân chủ ở cơ sở, tổ chức đối thoại định kỳ, hội nghị người lao động, thương lượng tập thể và ký kết thỏa ước lao động tập thể. Đến nay, 100% công đoàn cơ sở trực thuộc đều có thỏa ước lao động tập thể; trên 95% đơn vị tổ chức Hội nghị người lao động đúng quy định.

Trong điều kiện mạng lưới rộng, lao động phân tán, đặc thù nhiều vị trí làm việc trực tiếp chịu ảnh hưởng từ các tác động của môi trường, áp lực năng suất cao, Công đoàn Tổng công ty đặc biệt quan tâm cải thiện điều kiện làm việc, chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an toàn cho người lao động. Hằng năm, 100% đơn vị tổ chức khám sức khỏe định kỳ; triển khai nhiều chương trình hỗ trợ cho lao động trực tiếp trong điều kiện nắng nóng, mưa bão; chăm lo trực tiếp cho người lao động đau ốm, nằm viện; duy trì các hoạt động tuyên truyền, huấn luyện an toàn vệ sinh LĐ trên toàn mạng lưới.

Đối với công tác chăm lo đời sống, Công đoàn TCT luôn hướng mạnh về cơ sở, ưu tiên NLĐ khó khăn, lao động trực tiếp, lao động ở vùng sâu, vùng xa (tuyến đầu). Trong giai đoạn 2023-2025, hàng nghìn lượt đoàn viên, người lao động có hoàn cảnh khó khăn đã được hỗ trợ thông qua các chương trình như: “Mái ấm Công đoàn”, “Nghĩa tình Bưu điện”, “Tết Sum vầy”, “Bưu điện Việt Nam thắp lửa yêu thương”; hỗ trợ chăm sóc con đoàn viên - NLĐ vượt khó học giỏi…

Đặc biệt, trong các đợt thiên tai, bão lũ lớn xảy ra tại nhiều tỉnh miền Bắc và miền Trung, tổ chức công đoàn đã thực sự thể hiện vai trò là điểm tựa của NLĐ. Công đoàn TCT đã phối hợp với chuyên môn trực tiếp đến tận cơ sở để thăm hỏi, hỗ trợ đoàn viên bị thiệt hại, huy động nguồn lực toàn mạng lưới đồng thời chỉ đạo BCH CĐCS kịp thời chăm lo, khắc phục hậu quả, thiệt hại bởi bão lũ cho NLĐ và gia đình.

Một điểm mới nổi bật của Công đoàn TCT BĐVN trong nhiệm kỳ vừa qua là từng bước đổi mới phương thức chăm lo theo hướng thiết thực, số hóa và bền vững hơn. Chúng tôi đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý đoàn viên, nắm bắt tâm tư người lao động, triển khai thông tin nhanh chóng, minh bạch; đồng thời nghiên cứu xây dựng các nền tảng tương tác để đoàn viên có thể phản ánh kiến nghị, tiếp cận chính sách thuận tiện hơn.

Kính thưa các đồng chí!

Công đoàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam xác định rõ trách nhiệm của mình trong việc đồng hành cùng đoàn viên, NLĐ làm chủ khoa học công nghệ, làm chủ chuyển đổi số, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng việc làm bền vững trong nền kinh tế số quốc gia. Xây dựng lực lượng lao động có đủ trình độ chuyên môn nghiệp vụ, đặc biệt là trình độ công nghệ và chuyển đổi số, ký năng sử dụng AI. Nghị quyết Đại hội lần thứ I nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định 02 khâu đột phá:

- Một là, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động CĐ;

- Hai là, đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề cho NLĐ trong kỷ nguyên số.

Kính thưa các đồng chí!

Trong lịch sử phát triển của nhân loại, mỗi cuộc cách mạng công nghiệp đều tạo ra những lực lượng sản xuất mới. Nhưng chưa bao giờ tốc độ thay đổi lại nhanh và tác động sâu rộng như hiện nay. Nếu tổ chức công đoàn không chủ động tham gia vào quá trình chuẩn bị năng lực mới, trang bị thêm kỹ năng cho người lao động, thì nguy cơ tụt hậu, mất việc và phân hóa lao động sẽ ngày càng lớn.

Ngược lại, nếu công đoàn thực sự trở thành “bệ đỡ chuyển đổi kỹ năng” cho người lao động, thì tổ chức công đoàn sẽ tiếp tục khẳng định vai trò đại diện, đồng hành và dẫn dắt trong thời đại số.

Từ thực tế hoạt động, chúng tôi nhận thấy, trong bối cảnh mới hiện nay, công tác chăm lo cho NLĐ của tổ chức công đoàn cần tập trung vào một số định hướng lớn sau đây:

Thứ nhất, tiếp tục khẳng định mạnh mẽ vai trò đại diện của công đoàn trong tham gia xây dựng chính sách, thương lượng tập thể và giám sát việc thực hiện pháp luật lao động. Công đoàn phải thực sự là cầu nối giữa NLĐ với doanh nghiệp; kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và giải quyết các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Thứ hai, đổi mới hoạt động chăm lo theo hướng thực chất, đúng nhu cầu của đoàn viên. Ngoài hỗ trợ truyền thống, cần mở rộng các chương trình phúc lợi dài hạn về nhà ở, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ tâm lý, đào tạo kỹ năng số, nâng cao năng lực thích ứng cho người lao động trong môi trường chuyển đổi số.

Thứ ba, xây dựng đội ngũ cán bộ công đoàn cơ sở đủ năng lực, bản lĩnh, kỹ năng đối thoại và am hiểu pháp luật. Trong điều kiện mô hình lao động thay đổi nhanh, nếu cán bộ công đoàn không theo kịp thực tiễn thì rất khó thực hiện hiệu quả vai trò đại diện và bảo vệ người lao động.

Thứ tư, tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động công đoàn, Công đoàn Việt Nam cần có kế hoạch cụ thể trong chuyển đổi số của tổ chức cộng đoàn. Đây không chỉ là xu thế mà là yêu cầu tất yếu để nâng cao hiệu quả quản trị đoàn viên, chăm lo nhanh hơn, chính xác hơn, minh bạch hơn và tăng khả năng kết nối giữa tổ chức công đoàn với người lao động trên toàn mạng lưới.

Thứ năm, Công đoàn Việt Nam cần quy định cụ thể việc sử dụng tài chính công đoàn cho công tác đào tạo, đào tạo lại để các cấp Công đoàn chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo cho đoàn viên công đoàn có đủ kiến thức, kỹ năng đáp ứng yêu cầu của lực lượng sản xuất mới, đảm bảo việc làm bền vững cho người lao động.

Với quan điểm chăm lo bảo vệ quyền lợi cho người lao động để tham gia xây dựng lực lượng sản xuất mới, đảm bảo việc làm bền vững cho NLĐ. Chúng tôi tin tưởng rằng, với sự đổi mới mạnh mẽ về tư duy và hành động, tổ chức Công đoàn Việt Nam sẽ không chỉ là chỗ dựa của người lao động hôm nay, mà còn là lực lượng tiên phong kiến tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước trong tương lai.

Trên đây là nội dung tham luận của Công đoàn KHCNVN với nội dung: “Công đoàn tham gia xây dựng lực lượng sản xuất mới, đảm bảo việc làm bền vững cho NLĐ”.

Xin trân trọng cảm ơn Đại hội và các đồng chí đại biểu đã lắng nghe!

Kính chúc các đồng chí và gia đình sức khỏe, hạnh phúc, Chúc đại hội thành công tốt đẹp.

Xin cảm ơn!