"Nghề chơi" cũng lắm công phu

cho bộ tem Tết Bình thân để gửi tặng bạn bè

Sự cuốn hút của thú chơi tem

Con tem không chỉ đơn thuần là sản phẩm của ngành bưu chính, mà mỗi con tem là một tác phẩm nghệ thuật, một phương tiện để truyền tải lịch sử, văn hóa. Bởi vậy, với những người yêu tem, mỗi con tem đều có “tâm hồn”, vẻ đẹp và sức cuốn hút riêng. Mua và sưu tập các mẫu tem thư được phát hành trên thị trường là điều cực kì đơn giản nhưng để gắn bó và trở thành nhà sưu tầm tem thực thụ lại là điều không hề đơn giản. Được chứng kiến sự kì công của các nhà sưu tập đối với những bộ tem của mình tại Triển lãm tem Bưu chính quốc gia vào cuối năm 2015 vừa qua mới thấy được sự thú vị của việc chơi tem, một thú chơi đòi hỏi người chơi phải thật sự yêu thích, kiên trì cùng với vốn hiểu biết sâu rộng về tem cùng nhiều lĩnh vực khác trong cuộc sống. 

Theo nhà sưu tập Hàn Tấn Quang, Ban chấp hành Hội Tem thành phố Hồ Chí Minh, Chủ biên Tạp chí Kiến thức ngày nay, chơi tem cho ra chơi đã là khó, chơi mà để mở mang tầm nhìn, trở thành một nghề hẳn hoi thì lại càng không đơn giản. Với ông, từ khi chơi tem ông thấy mình trở lên “giàu có”, vì biết được nhiều nét văn hóa độc đáo cùng danh lam thắng cảnh trên mọi miền đất nước, biết được những kỳ hoa dị thảo, kiến thức nhờ đó cũng ngày được nâng lên. Với thú chơi tem, phải đạt được tới bốn chữ: Hy, Kỳ, Cổ, Quái, nghĩa là phải tìm được những con tem mà số lượng hiện nay không còn nhiều, càng ít, lạ, cũ và có hình dáng độc đáo hoặc in lỗi càng tốt.

“Những con tem cũ còn lưu giữ đến ngày nay, chúng ta hãy hình dung nó đã qua tay nhiều người song không ai vứt bỏ. Nó lưu lạc từ địa phương này qua địa phương khác, từ quốc gia này tới quốc gia khác, đó chính là cái tình của con người đối với nó. Cái tình ấy rất đáng trân trọng, quý hơn cả bạc vàng. Do vậy, những con tem như thế có giá cao ngất ngưởng cũng chẳng có gì lạ. Người giữ nó cũng vì cái tình. Người mua nó cũng vì cái tình. Cứ nhìn nó, nghĩ về nó như thế là vui!”, nhà sưu tập Hàn Tấn Quang chia sẻ thêm.

Còn đối với nhà sưu tập tem Trần Ánh, Tỉnh ủy viên tỉnh Quảng Nam, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hội An, tình yêu với những con tem được bắt nguồn từ những lá thư của người thân trong suốt cuộc chiến tranh giành độc lập của đất nước. Ông tâm sự: “Sau ngày đất nước thống nhất, hòa cùng không khí đoàn viên, sum họp của dân tộc, bác ruột tôi là sĩ quan quân đội và dì ruột tôi là cán bộ dân chính từ miền Bắc trở về, trong ba lô của họ có một loại vật phẩm rất quý, đó là hàng trăm lá thư với những con tem xinh xắn dán trên bì thư được cất giữ cẩn thận qua hai thập kỷ chiến tranh. Từ sự hiếu kỳ và thấy ưa thích, tôi đã phải năn nỉ, thuyết phục bác và dì xin được bóc những con tem ấy để “ngắm cho vui”.  

Kinh nghiệm sưu tập tem

Dẫu là thú vui, là “nghề chơi” nhưng sưu tập tem lại không hề đơn giản. Với mỗi nhà sưu tập tem, để đến được với thú chơi này, người chơi phải biết trăn trở, đầu tư và nhất là niềm say mê, chứ không phải thích thì bỏ tiền ra mua. Chơi tem không có trường lớp nào dạy, nên người chơi phải tự tìm hiểu qua những người cùng sở thích, hoặc vận dụng những hiểu biết của mình để đưa vào “nghề chơi” này. 

Sưu tập tem là thú chơi tao nhã, tuy nhiên để có một bộ sưu tập tem có giá trị cao đòi hỏi người chơi phải tốn nhiều thời gian, công sức lẫn tài chính nên không phải ai cũng làm được. Bởi cái thú này, không phải ai có nhiều tem là có bộ sưu tập có giá trị mà giá trị là ở chính con tem đó. Ai cũng biết giá tem chơi phụ thuộc vào độ quý hiếm của nó. Yếu tố quý căn cứ vào thời gian phát hành còn yếu tố hiếm dựa vào số lượng, quy mô phát hành và thời gian tồn tại của con tem đó. Nhưng không dễ mua được con tem vừa quý lại vừa hiếm, bởi giá sẽ rất cao. 

Khác với những loại hình sưu tập khác, thông thường người chơi tem thường sưu tập theo chủ đề, ví dụ như quê hương, đất nước, chất liệu, thời gian, vị trí địa lý... Nếu chủ đề đó quá phong phú thì người chơi lại tách ra làm nhiều chủ đề riêng biệt. Theo các nhà sưu tầm tem sưu tập tem một cách có hệ thống, theo chuyên đề sẽ tránh lãng phí thời gian và tốn nhiều tiền. Bên cạnh đó việc sưu tầm tem cũng phải có đủ dụng cụ phục vụ sưu tập và danh mục tem của nước định sưu tập. Danh mục này chỉ rõ những con tem định tìm kiếm hoặc phát hành, giá tiền của nước phát hành hoặc nước in, tổng danh mục để có thể ước lượng một cách tương đối giá trị của bộ tem.

Không có một trường lớp nào dạy về cách sưu tập tem, do đó người sưu tập tem thường không hoạt động đơn lẻ mà thường tham gia vào các hội tem, hoặc câu lạc bộ để vừa có thể vừa sưu tầm, vừa trau dồi kinh nghiệm. Việc tham gia các đợt trưng bày tem, triễn lãm tem hoặc hội thảo, đặc biệt là việc học hỏi kinh nghiệm của các nhà chơi tem lão thành sẽ giúp đỡ người chơi rất nhiều trong việc tích lũy kiến thức. 

Nghề chơi cũng lắm công phu

“Chơi tem tuy không phải công việc chuyên làm theo sự phân công lao động của xã hội, nhưng cũng cần phải chuyên, phải giỏi, phải thành thạo. Do đó, trong lĩnh vực này, có thể mượn chữ dùng của Nguyễn Du là “nghề chơi”. Và một khi đã dấn thân vào “nghề chơi” thì phải đáp ứng được yêu cầu lắm công phu của nghề” nhà sưu tập Hàn Tấn Quang chia sẻ thêm.

Từ thú vui chơi tem đã thành một nhà sưu tập, hoặc chọn đó là một nghề như bao nghề khác - dẫu là nghề chơi - thì cũng phải biết trăn trở, đầu tư, có niềm say mê, chứ không phải muốn là được. Muốn vậy phải tự tìm hiểu và học tập qua sách vở, qua những người cùng sở thích, hoặc tự vận dụng những hiểu biết để đưa vào “nghề chơi” này. 

Tuy nhiên để có được những bộ tem đạt chất lượng và số lượng, có những bộ nhà sưu tầm phải mất hàng chục năm, thông qua nhiều cách thức khác nhau như săn tìm,  mua, trao đổi với bạn bè trong và ngoài nước. Cũng có những người may mắn gặp được những con tem đang cần theo kiểu ngẫu nhiên phát hiện những lá thư được dán vài con tem quý của cha ông để lại hay bạn hữu người thân gửi tặng.

Dù số lượng người chơi tem ở Việt Nam hiện nay đã khá đông đảo, nhưng để có một bộ sưu tập tem có giá trị cao đòi hỏi người chơi phải tốn nhiều thời gian, công sức lẫn tài chính nên không phải ai cũng làm được. Bởi cái thú chơi này, không phải ai có nhiều tem là sẽ có bộ sưu tập có giá trị mà giá trị là ở chính con tem và bộ sưu tập đó.